
Hisseli bir tarlanın ya da evin bir payını satın aldınız; birkaç ay sonra diğer paydaşlardan biri “önalım hakkımı kullanıyorum” diyerek dava açtı. Ya da tersi: kardeşiniz miras kalan evdeki payını hiç tanımadığınız birine sattı ve siz o payı geri almak istiyorsunuz. Peki bu payı hangi bedelle alacaksınız: tapuda yazan fiyatla mı, bugünkü piyasa değeriyle mi?
Bu sorunun cevabı son bir yılda iki kez değişti. Aralık 2025’te yapılan kanun değişikliğiyle “tapudaki satış bedeli” yerine “rayiç bedel” esas alınmaya başlandı. Anayasa Mahkemesi ise 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan kararıyla bu düzenlemeyi iptal etti, ancak iptal hemen değil dokuz ay sonra yürürlüğe girecek. Bu yazıda, hisseli tapuda önalım (halk arasında “şufa”) hakkının bugün nasıl işlediğini, kararla neyin değiştiğini ve hem payı satın alan hem de önalım hakkını kullanmak isteyen paydaşın nelere dikkat etmesi gerektiğini Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları ışığında anlatıyoruz.
Önalım hakkı nedir, kimler kullanabilir?
Önalım hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 732-734. maddelerinde düzenlenir. Paylı mülkiyette (tapuda “hisseli” görünen taşınmazlarda) bir paydaş, payını paydaş olmayan üçüncü bir kişiye satarsa, diğer paydaşlar o payı öncelikle satın alma hakkına sahiptir. Amaç, yabancı bir kişinin ortaklığa girmesini önlemek ve mülkiyeti paydaşlar arasında toplamaktır.
- Hak yalnızca satışta doğar. Bağış, miras yoluyla geçiş veya paydaşlar arasındaki satış önalım hakkı doğurmaz.
- Elbirliği mülkiyetinde (paylaştırma yapılmamış mirasta) mirasçılar birbirlerine karşı bu hakkı kullanamaz; durum mirasın paylaştırılmasından sonra değişebilir.
- Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır (TMK m. 734/1). Satıcı paydaşa karşı dava açılmaz.
Uygulamada “satış” görünümündeki her işlem de gerçek bir satış sayılmayabilir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada, eşlerden birinin diğerine yaptığı pay devrinin dosya içeriği ve tanık beyanlarına göre aslında satış olmadığı kabul edilerek o devir yönünden önalım davası reddedilmiş; aynı gün yapılan diğer pay satışı yönünden ise dava sürdürülmüştür (Yargıtay 7. HD, 2025/4008 E., 2026/1785 K., 06.04.2026).
Dava açma süreleri: 3 ay ve 1 yıl
Önalım davasında süreler hak düşürücüdür; mahkeme bunları kendiliğinden dikkate alır ve süre kaçırılırsa hak kaybedilir. TMK m. 733/4’e göre:
- Satış, diğer paydaşlara (uygulamada noter aracılığıyla) bildirilmişse, bildirimden itibaren 3 ay içinde dava açılmalıdır.
- Bildirim hiç yapılmamışsa bile hak, satıştan itibaren 1 yıl geçmekle düşer.
Bu bir yıllık süre, 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun’la getirildi; önceden iki yıldı. Kanunun geçici hükmüne göre bu kısaltma, 25.12.2025’ten önce yapılmış satışlara uygulanmaz; o satışlar için eski iki yıllık süre geçerliliğini korur. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı bu süreleri değiştirmemiştir.
Önalım bedeli: tapudaki fiyattan rayiç bedele
2025 değişikliğinden önce TMK m. 734/2’ye göre önalım hakkı sahibi, satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini hâkimin belirlediği süre içinde yatırmakla yükümlüydü. Yargıtay da bu bedeli istikrarlı biçimde resmî senette (tapuda) gösterilen satış bedeli ve alıcının ödediği harç ve masraflar olarak kabul ediyordu. Tapuda düşük bedel gösterildiğinde alıcı, gerçek bedelin daha yüksek olduğunu ancak güçlü delillerle ispat edebiliyordu.
Bu sistem iki yönlü sorun doğuruyordu. Bir yanda, tapu harcını düşük tutmak için gerçek değerin çok altında bedel gösterildiğinde önalım hakkı sahibi payı neredeyse bedavaya alabiliyordu. Öte yanda, dava yıllarca sürdüğünde yatırılan para enflasyon karşısında eriyordu.
7571 sayılı Kanun’la 734/2 şöyle değiştirildi: dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir; önalım hakkı sahibi bu bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerini, nemalandırılmak üzere hâkimin belirlediği yere verilen kesin süre içinde yatırmazsa payın kendi adına tesciline karar verilemez. Geçici madde ile bu kural, değişiklikten önce açılmış davalara da uygulanacaktı.
Rayiç bedel hangi tarihe göre belirleniyor?
Kanun bu konuda sessiz kaldı. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, yukarıda andığımız 06.04.2026 tarihli kararında şu ölçütü benimsedi:
- 25.12.2025’ten sonra açılan davalarda payın dava tarihindeki rayiç değeri,
- Bu tarihte görülmekte olan davalarda ise 25.12.2025 tarihindeki rayiç değeri esas alınır.
Daire, daha önce yatırılan bedelin yeni bedelden mahsup edilmesini, kalan kısmın vadeli bir hesaba yatırılmasını ve değerin keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenmesini istedi. Kararda bir üye, rayiç bedelin satış tarihine göre belirlenmesi gerektiği görüşüyle gerekçeye katılmadı. Bu ayrışma, konunun Yargıtay içinde de tartışmalı olduğunu gösteriyor.
Anayasa Mahkemesi kararı: neyi iptal etti?
Künye: Anayasa Mahkemesi, 2026/23 E., 2026/162 K., 16.07.2026 (Resmî Gazete 06.11.2026, Sayı 33422).
Mahkeme, TMK m. 734/2’deki “rayiç bedeli” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Bu ibare olmadan fıkranın geri kalanı uygulanamaz hâle geldiği için, “gecikmeksizin”, “kesin süre” ibareleri ile fıkranın diğer cümleleri ve değişikliği görülmekte olan davalara uygulayan geçici maddenin ikinci fıkrası da iptal edildi. Karar oyçokluğuyla alındı; dört üye karşı oy kullandı.
Gerekçenin özü şudur: Önalım hakkı kullanıldığında alıcının yerine geçen paydaş, alıcının yaptığı sözleşmeye aynı şartlarla girer. Tarafların serbestçe kararlaştırdığı bedel yerine mahkemenin belirleyeceği bir piyasa değerinin konması,
- alıcının payı ucuza alıp önalım davasında daha yüksek bir bedel tahsil etmesine, yani haksız kazanca,
- ya da piyasa düştüğünde alıcının ödediğinden azını almasına,
- önalım hakkı sahibinin ise dava açarken ne ödeyeceğini öngörememesine
yol açabilir. Mahkemeye göre bu durum, kanunun öngörülebilir olmasını ve mülkiyet hakkı bakımından adil dengeyi zedeliyordu. Mahkeme, kararında eski “satış bedeli” kuralını daha önce Anayasa’ya uygun bulduğu kararlarına da atıf yaptı.
İptal ne zaman yürürlüğe girecek, o zamana kadar ne olacak?
Kanunsuz bir dönem oluşmasın diye Mahkeme, iptalin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Yayım tarihi 6 Kasım 2026 olduğuna göre iptal, 6 Ağustos 2027 itibarıyla yürürlüğe girecek. Mahkeme ayrıca yürürlüğün durdurulması talebini reddetti.
Bunun pratik anlamı şudur:
- 6 Ağustos 2027’ye kadar mahkemeler 7571 sayılı Kanun’la getirilen rayiç bedel kuralını uygulamaya devam edecek. Yargıtay’ın yukarıdaki tarih ölçütü bu dönem için yol gösterici olmaya devam ediyor.
- Bu tarihten sonra fıkranın iptal edilen kısmı uygulanamayacak. TBMM’nin bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması bekleniyor. Yazının yayımlandığı tarih itibarıyla yeni bir kanun çıkmadı.
- Yeni düzenlemenin görülmekte olan davalara nasıl uygulanacağı henüz bilinmiyor. Bu nedenle uzun sürmesi muhtemel davalarda bedel konusunda kesin bir öngörüde bulunmak zor.
Yatırılan para erirse? Bireysel başvuru kararları
Önalım davalarında en sık yaşanan mağduriyetlerden biri, mahkemenin yatırılmasını istediği paranın yıllar süren yargılama boyunca faizsiz bir hesapta bekletilmesidir. Dava sonunda alıcıya ödenen tutar, aradan geçen sürede değerinin önemli bir kısmını yitirmiş olabilir.
Anayasa Mahkemesi 16 Eylül 2026’da verdiği iki bireysel başvuru kararında bu durumu mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirdi. Her iki dosyada da önalım bedeli, değer kaybına karşı koruyacak şekilde nemalandırılmadan bekletilmiş ve alıcı uzun yargılama sonunda değeri erimiş bir tutar almıştı (Günday Ökmen, B. No: 2021/37427; Osman Çiftçi, B. No: 2022/86882).
Bu nedenle, davanın hangi aşamasında olursanız olun, yatırılan bedelin vadeli ve nemalanan bir hesapta tutulmasını mahkemeden açıkça talep etmek önemlidir.
Hisseli tapudan pay satın aldıysanız
- Satışı diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirin. Bildirim yapılırsa dava açma süresi 3 aya iner; yapılmazsa belirsizlik bir yıl boyunca sürer.
- Tapuda gerçek bedeli gösterin. Düşük bedel göstermek hem vergi riski doğurur hem de bir önalım davasında aleyhinize sonuç verebilir. Gerçek bedelin daha yüksek olduğunu sonradan ispat etmek zordur.
- Ödeme belgelerini saklayın. Banka dekontları, harç makbuzları ve aracı masrafları, bedel tartışmasında temel delillerdir.
- Dava açılırsa bedelin nemalandırılmasını isteyin. Yargılama uzadıkça paranızın değer kaybetmemesi için bu talebin dosyada yer alması önemlidir.
Önalım hakkını kullanmak istiyorsanız
- Süreyi hesaplayın. Noter bildiriminin tebliğ tarihini ve tapudaki satış tarihini not edin. 25.12.2025 öncesi satışlarda iki yıllık, sonrasında bir yıllık üst sınır vardır.
- Tapu kaydını ve resmî senedi alın. Satışın tarihi, bedeli ve alıcının kimliği bu belgelerde yer alır.
- Bedeli hazır tutun. 6 Ağustos 2027’ye kadar açılan davalarda mahkeme rayiç bedeli belirleyip kesin süre verebilir. Bu sürede yatırılmayan bedel, davanın kaybedilmesine yol açabilir.
- Gelişmeleri takip edin. Yeni kanun düzenlemesi, hem açılacak hem de görülmekte olan davaların bedelini doğrudan etkileyebilir.
Yurt dışında yaşayan paydaşlar için not
Avrupa’da yaşayan pek çok gurbetçi, Türkiye’deki miras taşınmazlarda hissedardır ve payını genellikle vekaletle satar. Payınızı paydaş olmayan birine satıyorsanız, diğer paydaşların önalım hakkı olduğunu ve alıcının bu riskle karşılaşabileceğini bilmek, satış görüşmelerinde de önem taşır. Vekaletle satış sürecini yurt dışından vekaletle tapu satışı rehberimizde, hisseli taşınmazların diğer sorunlarını ise hisseli tapu yazımızda ele aldık. Bir paydaşın sizin haberiniz olmadan payını sattığını öğrendiyseniz, bulunduğunuz ülkede verilecek bir vekaletnameyle Türkiye’de dava açılabilir.
Özet tablo
| Konu | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Hakkın doğması | Paydaşın payını üçüncü kişiye satması | TMK m. 732 |
| Dava süresi | Bildirimden 3 ay, her hâlde satıştan 1 yıl (25.12.2025 öncesi satışlarda 2 yıl) | TMK m. 733/4, geçici m. 1/1 |
| Bedel (6.8.2027’ye kadar) | Rayiç bedel + alıcının tapu giderleri | TMK m. 734/2 (7571 s. K.) |
| Rayiç bedelin tarihi | Yeni davalarda dava tarihi, eski davalarda 25.12.2025 | Yargıtay 7. HD, 2025/4008 E. |
| AYM iptali | “Rayiç bedeli” ibaresi ve bağlantılı hükümler | AYM 2026/23 E., 2026/162 K. |
| İptalin yürürlüğü | 6 Ağustos 2027 | Anayasa m. 153/3 |
| Yatırılan bedel | Nemalandırılmazsa mülkiyet hakkı ihlali söz konusu olabilir | AYM bireysel başvuru kararları |
Sık sorulan sorular
Kardeşim payını bana satsa diğer kardeşim önalım hakkı kullanabilir mi?
Hayır. Önalım hakkı, pay paydaş olmayan üçüncü bir kişiye satıldığında doğar. Paydaşlar arasındaki satışlarda bu hak kullanılamaz.
Payımı bağışlarsam önalım davası açılabilir mi?
Gerçek bir bağışsa önalım hakkı doğmaz. Ancak bağış görünümünde aslında bir satış yapıldığı ispat edilirse, mahkeme işlemi satış olarak değerlendirebilir.
Davayı şimdi açarsam hangi bedeli ödeyeceğim?
6 Ağustos 2027’ye kadar mahkemeler rayiç bedel kuralını uygulamaya devam edecektir. Dava uzar ve bu tarihten sonra sonuçlanırsa, yeni çıkacak kanunun geçiş hükümleri belirleyici olabilir.
AYM kararı, daha önce kesinleşmiş önalım davalarını etkiler mi?
Hayır. İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m. 153/5); kesinleşmiş davalar bu karardan etkilenmez.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Önalım davalarında süre ve bedel hesabı her dosyanın özelliklerine göre değişir; yeni kanun düzenlemesi yapıldığında bu yazı güncellenecektir.
Sitedeki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.